In gesprek met ecologisch hovenier Jos van den Akker

Jos van den Akker maakte de afgelopen jaren de omslag van regulier naar ecologisch hovenier.
Sindsdien combineert hij zijn levenslange passie om mooie dingen te creëren met een minstens zo grote liefde voor biodiversiteit en duurzaamheid, die hij graag overdraagt op anderen.

Als je het erf van ecologisch hovenier Jos van den Akker in Oosterwolde (Friesland) op rijdt, weet je meteen dat je goed zit. Een golvende rode beukenhaag, prachtige hoge Gleditsia’s en een enorme vijver die gonst van het leven getuigen van groen vakmanschap
en een grote liefde voor de natuur. Achter het huis en de bedrijfspanden bevindt zich nog meer moois, onder andere een kruidentuin en
een boomgaard.

Frederiksoord
Jos zit al zo’n 35 jaar in het groene vak. Na zijn vakopleiding in Frederiksoord werkte hij voor uiteenlopende bedrijven in Emmeloord en Hellevoetsluis. ‘Ik heb allerlei soorten
opdrachten gedaan, op allerlei plekken, zelfstandig en samen met anderen. Heel erg leerzaam.’ In 1990 keerde hij terug naar zijn geboortegrond in Oosterwolde. Daar betrok hij het huis van zijn overleden grootouders, waar hij startte met zijn hoveniersbedrijf. In 1995 verhuisde zijn bedrijf naar de Nanningaweg waar hij tot op de dag van vandaag woont. De landbouwgrond eromheen eigende hij zich in de loop van de jaren steeds meer toe.

Omslag
Zo’n dertig jaar geleden startte Jos zijn eigen onderneming, in eerste instantie als ‘traditioneel’ hovenier. ‘Ja, ik beken: ook ik heb strakke tuinen en monoculturen aangelegd en klavers dood gespoten.’ De afgelopen jaren echter stapte hij over op een ecologische visie en aanpak. ‘Waar die omslag vandaan kwam? Voortschrijdend inzicht. Een knagend gevoel dat het anders moest, gevoed door wat ik las en om me heen zag gebeuren. Daardoor ben ik bijvoorbeeld jaren geleden al gestopt met het gebruiken van gif.’ In 2017 verscheen een rapport van
het Planbureau voor de Leefomgeving over de alarmerende achteruitgang van de insectenpopulaties in Nederland. ‘Toen is het kwartje pas echt gevallen. Ik realiseerde me dat, willen we onze kinderen en kleinkinderen een toekomst geven, er veel meer nodig is dan wat ik tot dan toe deed. Gestimuleerd door groendeskundige Heilien Tonckens ben ik de cursus Aanleggen groene schoolpleinen gaan volgen en daarna de opleiding Ecologisch Hovenier. Ook ben ik lid geworden van Wilde Weelde en Stichting Springzaad. Daarna is alles in een stroomversnelling gekomen.’ Toch was de overgang naar een volledig andere manier van werken en ondernemen een proces van jarenlang fijnslijpen en aanscherpen. ‘Pas vorig jaar heb ik het traditionele deel van mijn werk, gericht op het netjes houden, overgedragen aan collega’s. Ik zat op een maaier bij een bedrijfspand met een veld vol bloeiend biggenkruid dat ik
‘strak’ moest maken. Ineens stond het me zo tegen om als ecologisch hovenier die planten af te maaien in de wetenschap dat er zoveel bijen op vliegen, dat ik dacht: waar ben ik in
vredesnaam mee bezig? Sindsdien heb ik afstand genomen van het hele ‘netheidssyndroom’.’

Op alle niveaus
Biodiversiteit en duurzaamheid vormen de rode draden in Jos’ onderneming. ‘Die principes beperken zich niet tot het aanleggen van stapelmuurtjes of het poten van biologisch geteelde, inheemse planten, maar zitten verweven in alle niveaus en aspecten van mijn bedrijfsvoering. Zo gebruik ik alleen nog accugereedschap en ga ik op de fiets naar klanten in plaats van met een bedrijfsbus. Ik heb één vaste medewerker en één leerling-hovenier in dienst. Daarnaast werk ik met zzp’ers, bevlogen mensen die goed ecologisch onderlegd zijn en veel ideeën hebben. In het begin vond ik het moeilijk dat ik minder grip op de uitvoerende werkzaamheden had maar inmiddels is er iets moois tussen ons gegroeid en leer ik ook heel veel van
hen.’ Ook op andere vlakken heeft Jos’ nieuwe manier van werken en denken veel kostbaars opgeleverd. ‘Meer dan ooit ervaar ik de meerwaarde van samenwerken met andere partijen, dat je samen dingen bedenkt en dan bijvoorbeeld een enorme tuin bij een ‘biobased’ woning kunt realiseren, of de aanplant van een nieuwe woonwijk.’ Ook zet Jos zich bijvoorbeeld intensief in voor het project Streektuinen en werkt hij vaak samen met bedrijven als de Cruydt-Hoeck en het Biocentrum, die vlakbij zijn gevestigd. ‘Mensen met elkaar verbinden
en projecten voor elkaar krijgen is het mooiste dat er is.’ Daarnaast is ook de waardering van klanten en gebruikers een grote drijfveer. ‘Dat je ziet hoe zo’n groene speelplek echt gebruikt wordt, dat de hele buurt, kinderen én volwassenen, er gelukkig van worden. Op zakelijk vlak levert dat ook weer nieuwe klanten op.’

Opvoedende rol
Jos’ gedrevenheid zorgt ervoor dat hij vaak een opvoedende rol heeft. ‘Veel klanten moet ik een beetje de goede richting in duwen. Mensen zijn visueel ingesteld. Bij het tuincentrum kiezen ze een plantje omdat ze het mooi vinden, niet omdat het past bij de plek waar ze het willen neerzetten. Ik probeer die mindset te veranderen, hen te wijzen op mogelijkheden waar ze zelf nooit op zouden komen. Goh, waarom voer je die takken af, wil je er geen takkenril van maken? En als je die oprit nou eens bestraat met eco-klinkers en hem inzaait met een M6-mengsel van de Cruydt-Hoeck (een inheems bloemenzaadmengsel speciaal voor open bestrating, red.)? Het is mooi om te zien wat dat oplevert, de verwondering als mensen uit hun auto stappen en bloeiende rolklaver of brunel aan hun voeten vinden.’

Niet iedereen stemt even makkelijk in met Jos’ voorstellen. ‘Sommige klanten blijven vasthouden aan bepaalde ideeën of voorkeuren, bijvoorbeeld voor een exoot als hortensia. Die probeer ik in kleine stapjes mee te krijgen. Bijvoorbeeld door te laten zien hoeveel mooie inheemse heesters er zijn, die wel van waarde zijn voor vlinders en andere insecten.’ Klanten die toch per se die hortensia of de bekende grindtuin met verhoogde bakken willen, vangen bij Jos bot. ‘Daar ben ik heel principieel in. En ik zit ook in de luxepositie dat ik die keuze
kan maken. Ik begrijp natuurlijk dat beginnende collega’s soms wat meer zullen moeten schipperen. Maar uiteindelijk moeten we echt af van het oude systeem.’

Educatie en beleving
Jos geeft ook veel lezingen; aan tuinierclubs en buurtverenigingen tot gemeenten en het waterschap. Vooral de jonge generatie probeert hij te bereiken. ‘Ik ontvang vaak studenten aan AOC’s, agrarische opleidingscentra. Die worden ‘groene’ mbo-opleidingen genoemd maar er is juist amper aandacht voor groen. Als ik al een paar mensen uit zo’n groep kan prikkelen, ben ik al tevreden.’ En ja, die prachtige natuurvijver in zijn voortuin met verschillende ecologische zones legde hij in eerste instantie aan voor zijn eigen plezier maar heeft ook een educatieve functie. ‘Voorbijgangers op de fiets stoppen vaak spontaan en vragen of ze even rond mogen kijken. De vijver ligt er pas twee jaar en het is ongelooflijk hoe het planten- en dierenleven zich spontaan heeft ontwikkeld. Groen is een investering, maar wel eentje die zich dubbel en dwars terugverdient voor je mentale welbevinden en beleving. Vooral dat
laatste vind ik heel belangrijk. Ik zelf maak ook elke dag een keer of twee, drie een rondje rond de vijver en elke keer is het weer anders.’ Natuurlijk kent Jos ook zorgen over de toekomst. ‘Het wordt me soms zwaar te moede als ik zie hoe het gaat met de wereld. Maar ik houd de moed erin. Ik prijs me gelukkig met een steeds grotere kring van gelijkgestemden.
En ik blijf figuurlijk die steen in de vijver gooien, iedere keer dat ik mijn verhaal vertel.’ In de prijzen In 2024 werd Jos op de Groene Sector Vakbeurs uitgeroepen tot ‘Duurzaamste hovenier van Nederland’. ‘Een bekroning van mijn werk en een stimulans om nog verder door te gaan in deze richting. Maar als ik heel eerlijk ben, ben ik minstens zo trots op een andere ‘prijs’ die ik kreeg.’ Hij wijst naar een bekertje, geknutseld van papier. ‘Dit kreeg ik van de leerlingen van een school waar ik een groen schoolplein had aangelegd, voor ‘het
mooiste plein van de wereld’. Daar doe je het voor, hè?’